De meeste mensen vinden het lekker om wat zout over hun eten te doen. Dat is geen toeval. Je lichaam heeft natrium nodig en stuurt je daar subtiel op aan. Wat je lekker vindt, is vaak precies wat je lichaam op dat moment kan gebruiken.

Zout speelt een centrale rol in je waterhuishouding. Water volgt waar natrium gaat. Dat is een basisprincipe in je lichaam. Als je moet afkoelen, wordt er natrium via je zweetklieren naar buiten gebracht en het water volgt. Zo koel je af.

In je nieren gebeurt iets vergelijkbaars. Je nieren regelen voortdurend hoeveel natrium ze vasthouden en hoeveel ze uitscheiden. En waar natrium gaat, gaat water mee. Zo bepaalt je lichaam hoeveel vocht je vasthoudt en hoeveel je afvoert.

Dat proces is dynamisch. Het verandert onder invloed van hormonen, waaronder insuline. Wanneer je veel koolhydraten eet en je insuline hoog is, houden je nieren makkelijker natrium vast. Ga je koolhydraatarm eten of langer vasten, dan daalt je insuline en laten je nieren juist makkelijker natrium los.

Dat verklaart waarom mensen die overstappen op keto of met vasten beginnen in het begin vaak meer moeten plassen. Je verliest dan niet alleen wat extra vocht, maar ook natrium. Het snelle gewichtsverlies in de eerste weken is daarom grotendeels vochtverlies.

En precies daar gaat het bij veel mensen mis. Omdat je meer natrium uitscheidt, heb je in die periode vaak juist méér zout nodig. Wordt dat niet aangevuld, dan kun je klachten krijgen zoals hoofdpijn, duizeligheid, vermoeidheid of een grieperig gevoel. Dit wordt dan “ketogriep” genoemd, maar in veel gevallen is het vooral ook een tijdelijk tekort aan natrium en vocht.

Door bewust wat extra zout te nemen in die beginfase, kun je deze klachten vaak sterk verminderen of zelfs voorkomen.

Toen ik zelf na een paar jaar op keto langere vastperiodes begon in te bouwen merkte ik hoe belangrijk zout eigenlijk is. Niet alleen voor mijn energie (mijn hoofd voelde wat licht), maar ook voor hoe mijn buik aanvoelde. Op momenten dat mijn zoutinname wat hoger lag, voelde mijn buik ontspannener en sliep ik rustiger. Ik had geen nachtelijke dorst meer en mijn blaas was ook minder vol in de ochtend. Mijn lichaam was weer in staat om genoeg water vast te houden om de nacht door te komen. Dat soort subtiele signalen leer je pas herkennen als je erop let.

Natrium is ook essentieel voor de natrium-kaliumpomp. Dat is een mechanisme in je cellen dat ervoor zorgt dat zenuwen kunnen vuren en spieren kunnen samentrekken. Zonder een goed werkende natrium-kaliumpomp voel je je al snel minder energiek, wat slap of licht in het hoofd.

Het evenwicht tussen natrium en kalium is daarbij belangrijk. Bij langdurig te weinig natrium kan je lichaam ontregelen en kunnen klachten ontstaan zoals vermoeidheid, duizeligheid of hoofdpijn.

Dan de vraag: welk zout kies je?

In de supermarkt ligt vooral tafelzout. Dat is sterk geraffineerd en bevat vaak antiklontermiddelen. Himalayazout en Keltisch zeezout zijn minder bewerkt en bevatten naast natrium ook kleine hoeveelheden andere mineralen. Die hoeveelheden zijn niet enorm, maar het idee van een minder geraffineerd product spreekt veel mensen aan. Zelf kies ik daarom graag voor Himalayazout, maar Keltisch zeezout is ook prima.

Te weinig zout kan klachten geven, zeker wanneer je koolhydraatarm eet of vast. Maar te veel zout is ook niet de bedoeling. Je kunt dan vocht vasthouden, bijvoorbeeld rond je enkels of onder je ogen. In sommige gevallen kan de bloeddruk stijgen. Sommige mensen worden er juist moe of duizelig van.

Voor de meeste mensen ligt een goede balans ergens rond de 2 tot 4 gram natrium per dag (dat is 1 tot 2 theelepels zout per dag), afhankelijk van activiteit, voeding en hormoonbalans. Wie veel zweet, sport of weinig koolhydraten eet, kan meer nodig hebben. Je kunt je inname eenvoudig bijhouden door je zoutpot ’s morgens en ’s avonds te wegen en het verschil te berekenen.

Je kunt zout gewoon over je eten strooien of oplossen in water. Ook tijdens vasten kun je zout gebruiken. Het breekt je vasten niet en kan je helpen om je energieniveau stabiel te houden.

Zout is niet jouw vijand. Zout is essentieel. De kunst is om de juiste hoeveelheid te vinden die bij jouw lichaam en jouw manier van eten past.